Tweede liefde
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Inmaak-potten-2-1000x500.jpg)
Ik heb het natuurlijk niet over de liefde voor mensen, dat is een heel ander verhaal en van een andere orde. Maar in het bijgebouw van liefdes is mijn eerste liefde bijna natuurlijk die voor moestuinieren. Al sinds 1991.
Ik kan er trouwens nog wel wat noemen hoor, soms blijvertjes (denk aan tomaten, Salvia’s, schrijven, website), soms kortstondig (denk aan kamerplanten – ben ik heel slecht in, gaan hier altijd en allemaal dood, Fuchsia’s – prachtig maar kostte te veel werk, vinologie – interessant maar ik drink geen alcohol meer).
Ik had in mijn moestuin-beginjaren nog niks met koken, laat staan met bewaren en inmaken. Dat is pas een paar jaar later gekomen. En dat begon heel eenvoudig; met een potje jam van gemengde oogst/vruchtjes en geleisuiker, en met wat chilipepertjes aan een touwtje in de keuken (die trouwens schimmelden, niet de goede pepertjes 🙄😁).
Bijzonder toch dat moestuinieren je zoveel brengt dat er nieuwe liefdes bij komen, die voor de natuur, die voor bijen, hommels, wormen, vogels en vlinders, die voor een beetje zuinig en zelfvoorzienend zijn, die voor koken, voor bakken en die voor inmaken.
Dat inmaken is wel ‘een dingetje’ geworden, een eigen liefde op zich. Vreemd, hoe dingen je wel of niet kunnen ‘grijpen’; ik heb ook wel eens gefermenteerd, het is gewoon niet zo mijn ding; teveel gedoe, een beetje geviezik (zeg ik oneerbiedig, geef ik toe, maar dat komt omdat ik er nu eenmaal niet zoveel mee heb). Ik vind ook zeker niet alles wat gefermenteerd is lekker; geen kimchi voor mij 😅. Hoewel er daar ook lekkere soorten van zouden bestaan, ik hoop dan maar zonder vissaus.
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Knoflooktenen-in-sojasaus-2-769x1024.jpg)
De knoflook in sojasaus vind ik dan weer wel juist heel lekker (en zo gemakkelijk te maken, en lang te bewaren). En ik hou van zuurkool, één van de weinige soorten die ik wel regelmatig zelf maakte. Oh ja, appelazijn zelf maken is wel ook echt heel leuk. Zie je, het is er wel, maar niet zoals de liefde voor inmaken. En misschien staat jam wel bovenaan het lijstje. Ik hou van fruit, van het gepruttel, van het experimenteren met soorten, smaken, kruiden, etc., van de zorgvuldigheid die nodig is om te zorgen dat jam niet te dun of te dik is (lukt me zeker niet altijd even goed hoor), en natuurlijk van de smaak. Er zijn goede herinneringen, aan bepaalde soorten jam, of een baksel waar ik het in gebruikte, of samen met Ruud en/of anderen verschillende soorten proeven en zien dat iedereen een eigen smaak en voorkeur heeft.
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Aardbeienjam-Larousse-1024x769.jpg)
Ik kan het gewoon iedereen aanraden die het nog niet probeerde; maak eens jam van je eigen oogst!! En denk dan ook eens aan de ‘ ambachtelijke manier’. Met de ‘snelle’ manier van fruit + geleisuiker is ook niks mis hoor, misschien nog wel het handigst om mee te beginnen. Maar ik kan je van harte adviseren om een goed recept te zoeken en dat eens te proberen. Gebruik er je lekkerste fruit mee (bedenk dat jam uit de winkel heel vaak vooral wordt gemaakt van tweederangs fruit dat niet meer geschikt is om voor een betere prijs los te verkopen). Al zijn er vast uitzonderingen, dat weet ik niet want ik heb de laatste 20 jaar van mijn leven geen potje jam meer gekocht.
Ik kan hier nog uren over door kunnen kletsen maar misschien is het veel makkelijker om nog even de link naar mijn inmaakrecepten te vermelden. En misschien ook met een 10 seconden-filmpje dat ik deze week maakte van mijn inmaaksels:
Je ziet verschillende soorten jam van de oogst van de afgelopen 2 weken, met perziken, abrikozen, zwarte bessen en pruimen. En we zijn natuurlijk nog lang niet klaar, de oogst van bramen, vijgen, aalbessen (die plukken we juist dit weekend), appels, etc. moet nog beginnen. Voor een hele wintervoorraad jam.
En dan zijn er nog die andere inmaaksoorten; tomatensaus, courgettes in zoetzuur, piccalilly, sambal, bouillonpasta, chutney, etc.. Omdat ik veel minder groenten dan normaal heb zal een deel daarvan niet gaan lukken, maar de tomatensaus gaat zeker wel lukken. Want ik durf nog steeds niet te hard te juichen maar de planten lijken zich in de kas goed te herstellen, en er hangen flink wat trossen tomaten. Alle rassen zijn later dan normaal maar nu gaat het dan toch alsnog beginnen, we oogstten de eerste Orange Russian 117 (allemachtig, wat was die weer lekker zeg) en Pineapple Fog. En natuurlijk de cherrytomaten die ik in een eerder blog noemde. Dit weekend kunnen we Ropreco Paste oogsten, en de eerste Aunt Ginny’s Purple (ook altijd een feest), en Opalka. We hebben al een keer zoveel kunnen oogsten dat we pasta pomodoro aten, en natuurlijk lekker cherrytomaatjes snoepen. Maar nog een week en dan kan ik soep maken. En nog een week en dan kan ik pastasaus inmaken.
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Tomaat-Orange-Russian-tros-3-1024x769.jpg)
Dat hoop ik in ieder geval want ik kreeg van tuinvriendin Laura een akelig bericht; een groot deel van haar tomatenplanten is ernstig ziek, thuis en op ons volkstuinencomplex. Zij denkt dat het Alternaria (stem canker) is. Jeetje, weer wat nieuws (nou ja, voor mij dan), het zou te maken kunnen hebben met de vele regen die er is gevallen, en de slakken gaan ook niet helemaal vrijuit (bij alle aangetaste planten zijn er ook slakken en slakkenvraat te zien – wie was er eerst is nu even lastig te zeggen, zegt Laura).
Even een smerige foto die ze deze week maakte:
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Tomaat-Alternaria-stem-canker-768x1024.jpg)
En nog een foto, daarop kun je zien hoe de plant zihzelf probeert te redden door boven het zieke deel op de stam wortels te vormen.
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Tomaat-Alternaria-nieuwe-wortels-768x1024.jpg)
Ik weet er nog weinig van, ik moet ook nodig eens op internet zoeken naar wat het is en of er überhaupt een behandeling is. Als iemand er ervaring mee heeft, dan is alle informatie welkom!! Laura is begonnen met het verwijderen van de meeste van haar tomatenplanten. En dat is enorm sneu want ik weet hoe leuk het allemaal begon, het hele proces van leuke zaden uitzoeken in de winter, het zaaien in maart, het uitplanten in mei, de volle verwachting bij het zien van de eerste bloempjes, etc.. Des te meer reden om te hopen dat ik een goede oogst krijg want ik heb wat van mijn oogst aan haar beloofd, ik heb genoeg om te delen en zij tikt de planten voor mij, bindt op als iets om dreigt te vallen, etc.
Tot slot nog een vrolijke foto, van de groenbemester. Ik wilde het testen maar dat is hopeloos mislukt: een groot deel van de soorten/zaden is niet of nauwelijks gekiemd (dat geldt voor wikke, Luzerne klaver, Esparcette en zelfs Japanse haver. Misschien groeide er al teveel onkruid, was de grond te koud, of is wellicht de regen de boosdoener, of de slakken. Maar het Tubbinger mengsel doet het geweldig. En dat geldt ook voor het komkommerkruid. Niet alleen ik, ook de hommels zijn er erg blij mee!
![](https://www.mooiemoestuin.nl/wp-content/uploads/Borago-groenbemester-2-1024x769.jpg)
Wat ben jij druk geweest Diana,als ok een pet had,zette ik hem voor je af,zo mooi al die potjes bravo
Niet mooi, die zwarte plekken in de tomaten. Ik zag deze website die er nog wat alternatieven naast Alternaria bij beschrijft.
Ik gooi echt alles op de composthoop, maar dat ga ik toch heroverwegen na het lezen van dit verhaal over Alternaria.
De link is dan wel handig: https://ourgardenworks.com/tomato-stem-rot/
Ik zag ook ooit dat je knoflook met honing inmaakte en wou er deze week ook aan starten toen ik datzelfde tegenkwam in een boek van fermenteren. Maar…ik vraag me steeds af of je dit met verse knoflook kan doen of je hem eerst moet laten indrogen om vocht te reduceren wat tot schimmel zou kunnen leiden.
Groetjes
Sven
Ik heet geen Diana maar op mijn wenslijstje staat al een tijdje om pepers te fermenteren in honing (zoals gedaan wordt in een filmpje van Bon Appetit https://www.youtube.com/watch?v=NkGGTvIoGoo) en hij doet dat met verse pepers. Dus ik zou het ook met verse knoflook doen…
Hoi Sven, dat doe je met verse knoflook. De teentjes pellen en licht kneuzen (groot koksmes plat op teentje leggen en een flinke klap erop geven) zodat het vocht makkelijk uit de teentjes komt, om zich met de honing te mengen. Want juist daardoor zal de fermentatie starten. Googel anders nog wat voor meer info. Maar het is erg lekker, je kan er ook nog wat aan toevoegen bijv stukje peper, en citroenschil. Of wat gember. En hoe langer het staat hoe lekkerder! Denk maar in jaren ..😃 Puur honing plus knof wordt na lange tijd bruinig, caramelkleur en het scherpe gaat van de knof af. Heerlijk!!!
Succes!
Wat een gezellig verhaal weer, Diana! Ik vind jam maken ook heel leuk maar jam eten doen we dan weer bijna niet, dus ik kan er beter andere dingen mee doen 🙂 Fermenteren vind ik dan weer geweldig, maar er valt hier nog bitter weinig te fermenteren, inmaken enzovoorts.
Ik word nu wel héééél benieuwd naar de Orange Russian 117 maar hier in de buitenlucht en met een plant die al duidelijk achter bleef bij de andere soorten is het duimen of er oogst van komt… Ach, de Costoluto’s zijn nog erger en ik heb godzijdank vensterbanktomaten dit jaar en Bloody Butchers. Hopelijk valt het allemaal mee daar met de Alternaria en kom je straks weer om in de tomaten!
Hey Diana , wat een raar moestuinjaar dit , ik heb doordat mijn man, geen vezels meer verdraagt…lees groenten 😣 heb ik veel bloemen gezaaid dus mijn moestuin is meer een pluktuin geworden , moest je dichter wonen ik bracht een boeketje 🌺 ik heb wel veel frambozen staan de herfstframbozen , ik gebruik ze in de winter voor mijn ontbijt .confituur maak ik altijd met beetjes van fruit in de vriezer , die smaakt dan altijd heel vers en fris .Dus de roprecco tomaten zijn gelukt ? , hier ook wel wat gezet maar niet veel ivm mijn man , de opbrengst is dit jaar minder bij veel van de tomaten met minder insecten vind ik , moet niet vergeten te gaan tikken 🙈.Ik heb 6 planten van de aubergine Vera van jou staan , maar ze hadden last van slakken en dacht ook witte vlieg , ik haal alles weg van slechte bladeren en takken die er niet goed uitzien en teveel vruchten .Nu gaat het wel weer heb ik de indruk.Ik heb 9 wortelen en nog geen boontjes 😜 Dit heb ik nog niet meegemaakt op de veke jaren moestuinieren bizar 🤔 Maar de tuin blijft mijn happy place in deze dagen , ik ontspan er en voel me goed daar , hoop jij ook , groetjes vanuit België
Dag Diana, mijn Dahlia lijkt aangetast te zijn door de Alternaria. Klopt dit? Hartelijke groeten, Harold
Hallo Harold,
Ik durf het niet te zeggen, ik heb allesbehalve veel verstand van ziekten en plagen, het is voor mij ook altijd maar zoeken naar wat het is en of en wat er aan te doen is.
Je plant ziet er hoe dan ook treurig uit!
Als ik googel op Dahlia Alternaria vind ik vooral veel foto’s van aangetaste bladeren. Maar als ik op ‘Dahlia stem canker’ zoek, dan vind ik wel veel meer vergelijkbare foto’s. Misschien kun je zelf ook even op die term googelen, ik hoop dat je daar verder mee komt!
groetjes en sterkte met je Dahlia, ik hoop dat ze het overleeft!
Diana
Bedankt voor de reactie. Ik zal gaan googelen. Hartelijke groet, Harold
“De knoflook in sojasaus vind ik dan weer wel juist heel lekker (en zo gemakkelijk te maken, en lang te bewaren”
Heb je hier ook een recept van? Ben wel benieuwd wat je bedoeld.
Dag Cilia! Als je rechtsboven in de zoekbalk “knoflook in sojasaus” typet rolt het recept er zo uit. Gr.Pien
Hoi Cilia, en Pine hartelijk dank voor je antwoord!
Ik ben toch bezig met het plaatsen van recepten (van de jam die ik vorige week maakte), bij deze even de directe link….
In sojasaus gefermenteerde knoflook
groetjes,
Diana
Klinkt lekker en ga ik zeker maken.Bedankt Diana.
Verreweg mijn favoriet! Zo ontzettend lekker en de makkelijkste fermentatie die ik ooit heb gedaan. Een waardig ‘einde’ voor de knoflookteentjes waar ik zo mijn best op heb gedaan 😂Mijn minuscule oogst van dit jaar staat al in de soja.
Bedankt, zag ‘m niet zo snel bij de recepten.
Zou haast vragen of je geen workshop wil organiseren bij het zien van die mooie potten jam (het water loopt me overigens in de mond) wat een kennis en enthousiasme heb je toch. Ook voor degene die niet moestuinieren zo leuk om te lezen 😉
Hallo Helen,
Dankjewel!!
Ik vrees dat mijn keuken en kennis nou niet het juiste formaat hebben om een workshop te geven 🙂
Maar je woont heel dichtbij, mocht je eens willen kijken wanneer ik iets ga inmaken, dan ben je uiteraard van harte welkom hoor! Dan kun je gelijk de tomaatjes meenemen die ik je beloofde 🙂
groetjes,
Diana
Goeiedag Diana.Een vraagje omdat je meer ondervinding hebt met inmakenZou ik durven de pekel van ingemaalte wittekool en ramenas hergebruiken voor mijn augurken? Dit omdat hij een heel lekkere smaak heeft.Ik zou hem wat aanvullen met dillezaadjes en wat niieuwe mosterd- en korianderzaadjes en opnieuw vlug opkoken voor eventuele kiemen te doden. Zou dit veilige lekker zijn? Dank je wel voor je mooie blog en eventueel antwoord.
Ik snap waarom je dit zou willen doen maar kijk uit. Dit vocht is waarschijnlijk niet meer zuur genoeg om je augurken veilig in in te maken. De witte kool en rammenas hebben vocht losgelaten en de pekel verdund. Ook de zout en suiker zijn verdund. Als je het zeker wilt weten moet je de zuurgraad van de pekel meten.
Ik gebruik mijn augurkenpekel als sla-dressing omdat ik het zonde vind om weg te gooien. Dat is wel veilig.
Hallo Alice,
Dankjewel voor het antwoorden Tessa!
Ik dacht daar ook gelijk aan en zou het niet zo snel gebruiken omdat je niet meer kunt vertrouwen op ‘de sterkte/concentratie’
groetjes,
Diana
Hey Diana, een beetje off topic maar ik wou gewoon zeggen dat ik gisteren de eerste Coral Queen tomaten geplukt en opgegeten heb. Ze waren zalig lekker! Groetjes Marjon
Hallo Marjon,
Leuk om te horen!! En goed ook om te horen dat je ze ook lekker vindt!
groetjes en nog een mooie verdere oogst!
Diana