Tomaat

Eerst even dit, mocht je internationale informatie/zaden/tips/foto’s zoeken over/van tomaten:

• Latijnse naam:     Solanum lycopersicum (synoniem Lycopersicon esculentum)
• Engelse naam:     Tomato
• Duitse naam:     Tomate
• Franse naam:     Tomate

De tomaat is misschien wel mijn grootste liefde in de moestuinwereld 💖. Vooruit, met de paprika als goede tweede. En aubergines. En courgettes. Eigenlijk hou ik heel erg van vruchtgewassen 😁. Maar met de tomaat voorop.

Ik heb ondertussen een paar duizend planten geteeld, in meer dan 650 rassen. Er zijn heel veel overeenkomsten tussen de verschillende rassen en vormen maar toch ook zo veel verschillen en mogelijkheden (en helaas ook beren op de weg, maar dat houdt het juist spannend en leerzaam) dat ik er nooit over uitgepraat raak, en er ook nooit over uitgeleerd ben. Ik heb er dan ook al veel over geschreven, op deze pagina met algemene informatie vind je behoorlijk wat links naar andere pagina’s en blogs die ik schreef, met informatie die dieper in gaat op bijvoorbeeld bepaalde rassen, de teelt in potten, ziekten en plagen, het telen op 2 stammen, etc.

De tomaat komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, daar kan ze bijna wel als onkruid worden beschouwd; het warme klimaat zorgt voor een enorme groeikracht van de planten. Hier kan ze er trouwens in de kas ook wat van hoor; als je een stamtomaat niet goed dieft kun je na een maand een wirwar van stengels en blad (en weinig vruchten) krijgen waar nog lastig iets goeds van te maken en te oogsten is. Er zijn trouwens ook stamtomatenrassen die niet zo hoog worden en waarbij de groei stopt of sterk afneemt op een hoogte van bijvoorbeeld 160 centimeter.

Plantkundig gezien staat de tomaat heel dichtbij de aardappel (ze kunnen zelfs op elkaar geënt worden, in de handel verkrijgbaar onder de naam TomTato). Beide zijn dan helaas ook bevattelijk voor dezelfde pseudoschimmel (Phytophthora infestans) en kunnen elkaar daarmee ook besmetten (zie verder daarover op de pagina Tomaat – Verzorging – je kunt ook eerst deze pagina helemaal lezen, alle links op deze pagina heb ik onderaan nogmaals vermeld).

Alle delen van de tomatenplant bevatten het giftige solanine, behalve de rijpe vruchten. Tomaten zijn  heerlijk; warm en koud, rauw en gebakken, gestoofd, gekookt, in soepen en sauzen, in jam en chutney, in sap, op een pizza, hartig en zelfs zoet; het aantal recepten dat je in boeken, tijdschriften en op internet kunt vinden is bijna oneindig. Ik heb wel eens tomatenijs gegeten (en ook dat was lekker). Ik ken iemand die tomaten soms met wat suiker eet, het smaakt dan in de verte zelfs een beetje naar aardbeien. Zelf houden we meer van hartig en eten in de zomer als lunch regelmatig tomaten op brood: boterhammen, een mesje en wat zout en peper mee naar de tuin en dan tomaten vers van de plant oogsten, nog warm van de zon, heerlijk)! En thuis doen we het wat uitgebreider; mooie plakken van verschillende tomaten met weinig zout, peper, balsamicozijn, basilicum en mozzarella of burrata. En dan proeven welke we de lekkerste vinden 🥰

Tomaten zijn ook nog eens gezond; naast onder andere vitamine C en kalium bevat ze lycopeen; een stof die werkt als antioxidant. Op de website van Wereld Kanker Onderzoek wordt gesteld dat lycopeen het best door het lichaam wordt opgenomen als het gepureerd, gekookt of gebakken is.

Ik vind de tomaat misschien wel de grootste rijkdom van een eigen moestuin; de smaak van zelf geteelde tomaten (mits van een goed ras) is zoveel lekkerder dan van tomaten uit de winkel, mensen die ook zelf tomaten telen begrijpen wat ik bedoel.

Helaas is een tomaat niet de makkelijkste groente om te telen (eigenlijk is de tomaat een vrucht en wordt ook wel vruchtgroente genoemd). Maar ik kan iedereen aanraden om het in ieder geval eens te proberen, ook in de buitenteelt!

BUITEN OF ONDER GLAS

De beste kans op een goede oogst is door de tomaten onder glas te telen. Maar tomaten kunnen wel degelijk ook buiten geteeld worden. Voorwaarden zijn een niet te natte zomer, en natuurlijk een zonnige en beschutte standplaats. Daarnaast is de keuze voor een ras dat vroeg genoeg en dus geschikt is voor de buitenteelt heel belangrijk. En tot slot de manier waarop je de tomaat verzorgt.

De vroegheid van een ras wordt bepaald door het aantal dagen te tellen van het uitplanten van de zaailing tot het oogsten van de eerste rijpe tomaat. In catalogi worden soms deze termen gebruikt: Vroeg (ook geschikt voor buitenteelt), Middelvroeg (voor kasteelt en in een mooie zomer ook een kans van slagen in de buitenteelt) en Laat (vooral geschikt voor de teelt onder glas). Soms worden er ook getallen gebruikt, en dat is vrijwel altijd een getal tussen de 50 en 120 dagen. Een ras dat in een kas binnen 65 dagen na het uitplanten van de zaailingen de eerste rijpe tomaten geeft is een vroeg ras (en dus ook geschikt voor de buitenteelt). Rassen die daar 66 tot 76 dagen over doen zijn middelvroege rassen (voor de teelt in een kas, alleen in een mooie zomer geschikt voor buiten). Rassen die er 77 tot meer dan 100 dagen over doen zijn late rassen en dus eigenlijk alleen geschikt voor onder glas omdat de oogst buiten pas in de herfst zou vallen (wanneer het kouder en natter wordt en er meer kansen op schimmels, ziekten, etc. zijn).

BUITENTEELT – VOLLE GROND

Vooral als de zomer koud en nat is groeien tomatenplanten niet goed en dan komt ‘phytophthora’ om de hoek kijken, al is er bijna elk jaar wel een periode dat phytophthora actief is, zeker op een volkstuin waar ook aardappelen, etc. staan. Phytophthora is een pseudoschimmel die zich via vocht (zoals regen maar ook dauw) verspreidt en zeer besmettelijk is, vooral voor tomaten en aardappelen (ze wordt in de volksmond dan ook vaak ‘aardappelziekte’ genoemd). Om de kans van slagen op een goede oogst van rijpe tomaten van gezonde planten te vergroten kan bijvoorbeeld een provisorisch gemaakt afdakje de planten al wat beschermen tegen regen. En, heel belangrijk, er zijn steeds meer rassen verkrijgbaar die een behoorlijke resistentie tegen phytophthora hebben (daarover later meer).

Bedenk dat de teelt in de volle grond er altijd voor zorgt dat je de jonge planten in mei in koude grond plant, en daarnaast heb je hebt wat minder invloed op bijvoorbeeld vocht (veel regen, droogte in de zomer). Het kan helpen om de grond een paar weken voor het uitplanten van de jonge planten af te dekken met bijvoorbeeld zwart doek zodat de grond lekker opwarmt. En het planten in een verhoogde bak kan er voor zorgen dat de planten in een regenachtige periode niet te lang in kletsnatte grond staan. In zo’n verhoogde bak is de temperatuur vaak ook één of enkele graden hoger en dat maakt veel uit voor een tomaat). Het nadeel is dat je bij droogte vaker water moet geven, want tomaten kunnen slecht tegen droogte; het blad gaat dan slap hangen en er is bijvoorbeeld meer kans op neusrot. De teelt in een pot is ook heel handig en leuk, lees daarover meer in de alinea hieronder over de teelt in pot.

De vroegste tomatenrassen zijn vaak cherrytomaten en de meeste late tomaten zijn grote vlees- of romatomaten (maar er zijn in elke groep ook een aantal uitzonderingen).

BUITENTEELT – IN POT

Naast bovengenoemde kan ik iedereen van harte een leuk tomatenras in pot aanraden; een pot warmt sneller op in de zon dan de koude volle grond. En bij storm of regen kun je de pot beschut of onder een afdakje zetten. In een pot heb je geen kletsnatte grond waardoor de wortels kunnen rotten (mits je uiteraard hebt gezorgd voor goede afwateringsgaten). In een pot kun je de juiste grond plus de juiste voeding kiezen en gebruiken.

Je zou denken dat je voor de teelt in potten vooral dwergstruiktomaten gebruikt maar ook een stamtomaat is zeker een optie. Bedenk wat je wilt, welk ras voor welke pot geschikt is (tomaten maken lange, vooral breed uitwaaierende wortels, grote stamtomaten hebben uiteraard een grotere/bredere pot nodig dan een kleine dwergstruiktomaat, etc.). Je kunt grofweg de potmaat op deze manier indelen:

• dwergstruiktomaat: diameter minimaal 25 centimeter, inhoud ongeveer 5 liter
• struiktomaat: diameter 30-40 centimeter, inhoud 10-15 liter
• stamtomaat: 40-50 centimeter, inhoud 20 tot 30 liter (en 30 liter heeft mijn absolute voorkeur, zeker voor tomaten die in potentie een grote opbrengst kunnen geven)

Bovenstaand zijn natuurlijk maar grove inschattingen, alles hangt af van het ras, de voeding, verzorging, standplaats, etc.. En bedenk dat de grond in een kleine pot sneller uitdroogt dan in een grote pot; ik plant liever 3 dwergstruiktomaatjes verdeeld over een wat grotere pot dan 1 dwergstruiktomaatje in een klein potje.

Voorbeeld, heel oude en lelijke foto maar dat moet maar even:

Het volgende voorbeeld is al beter: tomaat Dark Stripe Micro (multiflora struiktomaat tot 60 cm hoog) in een oud blik waar tomatensaus in heeft gezeten, het blik heeft een inhoud van 3 liter, de planten kunnen er wat meer in groeien, en dus ook meer blad en meer bloemtrossen/tomaten maken.

Nog beter is een nog grotere pot, en dan kunnen er dus ook meerdere planten in. Op de foto hieronder zie je de Cherry Cascade; 3 planten in een grote pot met een doorsnede van 65 centimeter; nog meer ruimte en een zeer goede opbrengst!

Uiteraard hangt de opbrengst niet alleen van de potmaat af, het ras is ook heel belangrijk, en natuurlijk omstandigheden als vocht, voeding, zaaitijd, het weer in de zomer, ziekten en/of plagen, etc.

Soms zie je ook nog wel de ‘groeizak’ die een paar jaar geleden ‘in de mode’ was. Daarbij plant je een tomatenplant in een zak met kant-en-klare potgrond/voeding.

Of je een tomatenplant nu in de volle grond of in een pot zet, het allerbelangrijkst blijft het voorkomen en/of bestrijden van aardappelziekte/phytophthora. En daarvoor ben je voor een groot deel afhankelijk van het weer maar helpt het enorm als je een afdakje over je tomatenplant kunt maken (zoals al eerder gemeld; deze pseudoschimmel heeft vocht nodig om zich te kunnen verspreiden). Uiteraard is het ook heel belangrijk om phytophthora te herkennen zodat je in een vroeg stadium in kunt grijpen. Kijk daarvoor en voor meer tips ook even op deze pagina’s: Tomaat – Verzorging, Phytophthora, maar ik schreef er ook eens een aantal blogs over met foto’s en informatie over ontstaan, besmetting, een huismiddel dat het proces vertraagt en veel tips van andere mensen. Je kunt ook eerst deze pagina helemaal lezen, alle links op deze pagina heb ik onderaan nogmaals vermeld.

• Phytophthora in tomatenplanten bestrijden
• Nog een keer, met duidelijke foto’s van de aantasting
• Uitslag van de test: behandelen met appelazijn en met baking soda
• Nu al? Vroege aantasting Phytophthora
• Puzzelen: tomatenplanten behandelen met Borax

Daarnaast wordt er volop veredeld en zijn er onderzoeken en tests met tomatenrassen die in hoge mate resistent zijn tegen Phytophthora. Veel van die nieuwe resistente rassen zijn F1-hybriden maar er zijn ook steeds meer zaadvaste rassen (redelijk algemeen) verkrijgbaar (zoals Resibella, Philamina, Vivagrande, Duttingold, etc.). Mocht je specifiek op zoek zijn naar deze rassen, zoek dan even op internet naar ‘Phytophthora resistente tomatenrassen’. Soms worden deze rassen ook wel ‘robuuste tomatenrassen’ genoemd, als je op die term zoekt vind je informatie van een aantal rassen, testgroepen, ervaringen, etc., bijvoorbeeld op de website van Velt. Bedenk dat volledige resistentie (nog) niet mogelijk is, dat heeft ook te maken met omstandigheden als regen, voeding, andere ziekten of plagen, etc. maar sommige rassen halen al een Phytophthora-resistentie van meer dan 90%, zeker de moeite waard om eens te proberen, zeker in de buitenteelt.

Laat ik niet vergeten om ook de teelt op een balkon te noemen. Er zijn natuurlijk heel veel soorten balkons, maar over het algemeen hebben ze een dak. En dat heeft als groot voordeel dat Phytophthora er niet heel veel kan doen, want er is alleen vocht als je de planten zelf nat maakt. En dat doe je dan dus ook bij voorkeur niet. Ik plant (stam)tomaten in een pot die groot genoeg is, van 30 liter, en zet er gelijk een stok bij. Eerst moeten de planten natuurlijk groeien, en de bladeren zijn nodig om voedingsstoffen op te nemen. Maar als de planten eenmaal groot genoeg zijn (ongeveer 75 centimeter) verwijder ik de onderste bladeren. Juist om te voorkomen dat die bladeren nat worden als ik water geef. En ik geef dus met een gieter zonder broes water, dichtbij de stam van de plant en niet op het blad.

Uiteraard is de plaats op het balkon ook belangrijk: het liefst in de zon, maar halfschaduw mag ook. Een beetje wind is geen probleem maar bij harde wind kan het blad kapot waaien en staat de plant te ‘klapperen’ in de pot. Soms is het een paar keer schuiven tot je het beste plekje hebt gevonden. En als je een winderig balkon hebt kun je misschien beter lage struiktomaten kiezen in plaats van stamtomaten. Een windhaag is ook een optie (planten die veel wind verdragen op een plaats zetten waar ze die wind een beetje kunnen breken).

TEELT ONDER GLAS

Met de teelt onder glas ben je veel minder afhankelijk van het weer. De kans op een goede oogst is veel groter, en die oogst is ook groter en valt over een langere periode.

Toch is het ook dan leuk en handig om je te verdiepen in de rassen die je koopt waardoor je wat kunt spreiden in vroegheid; door een vroeg ras maar ook een middelvroeg en een laat ras te zaaien kun je uiteraard van het vroegste ras als eerste oogsten (dat kan in het beste geval dan al vanaf eind juni). Met daarnaast een laat ras kun je de oogst verlengen, want een laat ras geeft in de kas soms pas rond eind juli de eerste rijpe tomaat, maar eindigt dus ook later. Soms oogst je van een laat ras in de kas nog wel tot ver in september of zelfs oktober rijpe tomaten (terwijl het vroege ras dan al klaar/op of uitgeput kan zijn).

RASSEN

Er is waarschijnlijk geen andere groente waarvan zoveel rassen bekend zijn en worden aangeboden; op internet kun je meer dan 15.000 rasbeschrijvingen vinden! Er zijn (F1-)hybriderassen en zaadvaste rassen. In die laatste groep vallen bijvoorbeeld ook de bekende ‘heirloom’-tomaten. Een heirloom-tomaat is een zaadvast, en van oorsprong niet commercieel ras. Soms is zo’n ras al tientallen tot zelfs meer dan 100 jaar oud. Ze kunnen oorspronkelijk uit bijvoorbeeld Rusland, Amerika, Polen, etc. komen en zijn vaak binnen een familie van generatie op generatie via de zaden doorgegeven (en via emigratie op andere plaatsen in de wereld beland). Voorbeelden van heirloom-tomaten zijn Brandywine (in 1880 al ergens in een catalogus beschreven!), Cherokee Purple, Coeur de Boeuf, Costoluto Genovese, Grushovka, Slivovite Cervene, Old Wyandotte, Zong Shu, Togo Trèfle, Belarusian Heart, etc.

Je kunt aan rasnamen soms zien waar ze oorspronkelijk vandaan komen (zoals Belarusian Heart, Blaue Kasachstan, Minusinsks’s Orange Elephant en Tasmanian Chocolate). Andere hebben de naam gekregen van het familielid dat vroeger die lekkere tomaten teelde (zoals Aunt Gertie’s Gold, Aunt Ginny’s Purple, Grandpa Cock’s Plume, Aunt Swarlo’s Polish Plum en Granny Cantrell’s German Red). Maar de meeste namen verwijzen toch enigszins naar de eigenschappen als smaak, kleur, vorm, etc. (denk aan Candy Sweet Icicle, Dino Eggs Green, Dwarf Copperhead, Glossy Rose Blue, Big Beef, Hundreds & Thousands, Orange Slicer, etc.).

Uiteraard is het in die laatste groep altijd handig om kritisch te blijven: de kans is heel groot dat iemand die een tomaat heeft gekweekt en op de markt brengt niet zal zeggen dat de opbrengst eigenlijk niet zo goed is, of de smaak wat tegenvalt 😄, let niet alleen op de foto en de naam maar ook op de beschrijving.

In de beroepsteelt worden vooral de F1-hybride-rassen gebruikt; allemaal met zoveel mogelijk gelijke eigenschappen: rood, rond, uniform van kleur, geur, smaak en vorm, opbrengst, ziekteresistent, jong te plukken, scheuren niet, lang te bewaren, etc. En ze rijpen bij voorkeur ongeveer tegelijkertijd in een tros (want dat is heel handig voor de mensen die de tomaten moeten oogsten).

Dat klinkt heel interessant en dat is het ook zeker. Van deze rassen kun je zelf geen zaden oogsten (het kan wel maar de volgende generaties zullen verschillen in die eigenschappen geven – lees daarover meer in dit hoofdstukje: F1-hybriden. Persoonlijk vind ik ze iets minder spannend; ze zijn vaak rood en rond. Mijn liefde ligt toch meer bij al die bijzondere vormen, kleuren en smaken van de zaadvaste rassen. En in de kas kan ik daar vaak toch ook meer dan voldoende van oogsten, en de planten blijven er over het algemeen gezond, etc.. Maar voor de zekerste oogst en ziektebestendigheid (zeker in de buitenteelt) is het zeker een optie om wat meer geld uit te geven voor een F1-hybrideras, zeker als die ook een hoge resistentie tegen Phytophthora heeft.

Een groot deel van de zaadvaste rassen is dus helemaal niet rood. Sterker nog, de eerste tomaten die ontdekkingsreizigers vonden waren vlak van smaak en geel van kleur (pomodoro – pomme d’oro = gouden appel). Pas later werden er rassen ontwikkeld met meer smaak en een rode kleur. Er zijn enorm veel leuke en lekkere rassen, ondertussen ook met extra dank aan de blauwe tomaat en de veredelaars die daarmee aan de slag gingen: de laatste jaren kun je rassen vinden in de meest onwaarschijnlijk mooie kleurencombinaties.

Je kunt tomaten onderverdelen in vormen:

• ronde tomaat
• semiholle tomaat
• vleestomaat
• cherrytomaat
• cocktailtomaat (iets groter dan een cherrytomaat)
• romatomaat

En dan zijn er nog de ’tussenvormen’, zoals romacherry’s, bestomaatjes, grotere cocktailtomaten, buidelvormen, citroenvormen, eivormen, etc..

Op de foto zie je het ras Liguria: allesbehalve uniform 🥰). De stamtomaten geven grote, vlezige maar toch ook sappige tomaten (geen romatomaat maar ook geen vleestomaat). Hoe dan ook; zaadvast, stamtomaat, middelvroeg, mooie dieprode kleur, onregelmatig van vorm en grootte, meer dan prima opbrengst en een ouderwetse volle tomatensmaak met extra zoetje.

Nog één: een vorm die je steeds vaker ziet; langwerpig en onregelmatig met een puntje en/of een verdikking, etc. Deze tomaten komen vaak uit kruisingen met romatomaten, meestal zijn ze dus vlezig en minder sappig en het zijn vaak wat kleinere tomaten:

Je kunt tomaten ook onderverdelen in groeivormen, want er zijn:

• stamtomaten (grootste groep, groeien aan de hoofdstam, moeten gediefd worden)
• struiktomaten (hoeven niet gediefd te worden, vormen een brede struik, deze kunnen dan weer verschillen in grootte en hoogte)
• semi-struikvorm (hebben sterk de neiging om zich te splitsen waardoor de stam ophoudt en ze in de breedte een struik gaat vormen. Ze kunnen met wat handigheid ook wel als een stamtomaat gekweekt worden (soms zul je dan van een dief een nieuwe stam moeten maken), en zeer geschikt voor het telen op 2 stammen)
• dwergtomaat (niet dieven, wordt niet hoger dan zo’n 20 tot 40 centimeter, heel leuk voor de teelt in potten)

Voor alle duidelijkheid: de groeivorm heeft niets te maken met de vorm en het formaat van de tomaat. Ik krijg nog wel eens vragen van mensen die denken dat kleine cherrytomaten aan kleine (struikjes) groeien en grote vleestomaten aan grote planten. Maar er zijn meer cherrytomaten die hoge stamtomaten zijn dan kleine struikjes. En er zijn ook vleestomaten die aan struikjes groeien die niet hoger worden dan 50 centimeter.

Het is wel zo dat als je een kleine struiktomaat hebt, de kans wat groter is dat het een cherrytomaat is, simpelweg omdat een klein plantje een grote vleestomaat niet kan dragen waardoor de vruchten op de grond komen te liggen. De dwergstruikjes zijn toch vooral voor gekweekt voor de mensen die (kleinschalig) in een pot op een terras of balkon lekkere tomaatjes kunnen telen om van te snoepen.

En alle tomaten kunnen kleuren bevatten als crème, abrikoos, rood, geel, oranje, rozerood, groen, purper, bruin, blauw en alles wat daar tussenin zit. En dan zijn er ook nog bicolors (zoals geel met een rozerode marmering of paarsbruin met bronsgroene streepjes, etc.)

Je ziet ook steeds vaker multicolors (dus niet meer 1 kleur, of 2 kleuren maar meer dan 2 kleuren in een tomaat. Daarvoor moeten we de ‘blauwe tomaten’ bedanken, en de kwekers die daar mee zijn gaan kruisen. De echte, eerste blauwe tomaat is niet lekker (ook niet vies, gewoon weinig smaak). Maar na intensief kruisen komen er nu steeds meer nakomelingen op de markt die én lekker zijn én ook prachtig, met nog een vleugje blauw maar ook andere kleuren van andere voorouders.

Een voorbeeld is Rebel Starfighter Prime (prima opbrengst, prachtig van kleur en vorm en de zigzagstreepjes, prima smaak, vol, vlezig, zoet, sappig):

Nog een voorbeeld van zo’n multicolor is Cuban Salami:

Onrijp zie ik 3 verschillende kleuren groen, rijp worden deze tomaten donkergroen met baksteenrood, bronsgroen, rozerood en wat paarsbruin, en ook soms meer roodachtig, bruinachtig of groenig:

En als je deze tomaten doorsnijdt zie je dat ze ook van binnen in kleur en tint kunnen verschillen, en daarmee verschillende tomaten (voor alle duidelijkheid: van 1 plant) ook nog wat van smaaknuance, sommige zijn iets zoete, andere iets frisser of kruidiger, maar allemaal lekker!

Weer iets heel anders: er zijn ook tomaten die geen gladde schil hebben maar heel subtiel een bijna perzikachtig velletje hebben. Voorbeelden daarvan zijn Fuzzy Wuzzy, Garden Peach, Velue Strieé, etc..

Ze zijn prachtig, en heerlijk in dunne plakjes of sauzen, soepen, etc. Maar ik moet er wel eerlijk bij zeggen dat deze tomatenrassen niet tot mijn persoonlijke favorieten horen: in geheel of in grotere stukken voel je dat fluwelige velletje in je mond en dat vind ik zelf niet heel lekker (ik ben ook geen fan van het velletje van abrikozen, Ruud vond dat altijd onzin, hij at ze volop, zowel de perzikachtige tomaten als verse en gedroogde abrikozen 😁). Dus probeer het vooral zelf, misschien ligt het aan mij.

Mijn ‘aller-favorietste’ rassen (tot nu toe, want ik teel elk jaar weer zo’n 35 nieuwe rassen, deze lijst zou dus eigenlijk elk jaar moeten worden aangepast 😉)

• Gardener’s Delight (vroege rode cocktailtomaat met geweldige smaak, klein zuurtje, fors zoetje en een ouderwetse volle tomatensmaak)
• Sweet Baby (kleine felrode cherrytomaat met zeer goede opbrengst en heerlijke zoete smaak)
• Sprite (ook een cherrytomaat, maar nu een grote struiktomaat, en tomaatjes die zowel cherry als roma zijn; klein, droog, ovaal, vol van smaak, extra zoet)
• Liguria (ook wel Coeur de Boeuf d’Albenga genoemd; grote, onregelmatig gevormde felrode tomaten met veel vlees en toch ook sappig, en een volle tomatensmaak, en een zeer goede opbrengst)
• Great White (crèmekleurige vleestomaat met een bijna satijnachtig uiterlijk maar ook zijdezacht in de smaak, sappig, vleugje zoet, prima opbrengst)
• Blush (erg mooi, abrikooskleurige romatomaat met zacht rozerood, daarnaast ook een erg lekkere fruitige tomatensmaak en lekker sappig, ook een prima opbrengst)
• Mom’s Paste (felrode romatomaat, volle tomatensmaak met extra zoetje, zeker ook genoeg sap, en een meer dan prima opbrengst)
• Red Robin (felrode cherrytomaat met lekkere cherrytomatensmaak en veel sap aan planten die niet hoger/groter worden dan zo’n 30 centimeter)
• Malakhitovaya Shkatulka (vroege groene vleestomaat met een volle en frisse smaak, vlezig en toch ook sappig)
• Black & Red Boar (ook behoorlijk vroeg, grote vleestomaten, donker mahoniebruin met bronsgroene streepjes, lekkere volle tomatensmaak met extra zoetje en prima opbrengst)
• Missouri Pink Love Apple ( rozerode kleine tot middelgrote vleestomaat, prima opbrengst en een diepe volle tomatensmaak)
• Brad’s Atomic Grape: bijzondere kleine romatomaatjes met prima smaak en buitengewoon mooi: bijna kaleidoscopisch, blauw, met paars, bruin en rood en groen
• Trixi: heel gewone en rode cocktailtomaten maar vroeg en heel erg lekker
• Datterino: overheerlijke rode cocktailroma, de Datterino Arancio (de oranje variant) is trouwens minstens zo lekker. Datterino Verde vind ik dan helaas juist weer niet lekker (melig, weinig smaak). In 2026 teel ik Datterino Nero, daar ben ik erg benieuwd naar 🥰
• Vojlusko Heart (hartvormige donkerrozerode tomaat, heel sappig en vlezig, met zoet en zuur en vooral een heerlijke ouderwetse tomatensmaak)
• Dancing Green Fingers (misschien wel mijn meest favoriete tomaatje op het moment van schrijven: bijzonder van kleur en vorm, volle trossen langwerpige cocktailtomaatjes, overheerlijke, frisse, kruidige maar vooral zoete smaak met weinig gel en zaden en vooral stevig vruchtvlees (iemand vergeleek de smaak bijna met die van druiven).

Nou ja, de lijst is veel te lang want nog lang niet compleet. Ik schreef eens een blog over de lekkerste tomaat van dat jaar (Vojlusko Heart), met daarbij nog een favorietenlijstje van 25 (ook weer niet compleet), misschien leuk om te lezen: De lekkerste tomaat ter wereld (je kunt ook eerst deze pagina helemaal lezen, alle links op deze pagina heb ik onderaan nogmaals vermeld).

Als je nog wat meer rassen wilt zien, kijk dan eens in mijn Database van zelf geteelde rassen, daar vind je de ruim 650 rassen die ik in mijn tuin mocht ervaren, met foto en beschrijving. Je kunt er ook filteren (bijvoorbeeld op vroegheid, groeivorm, kleur, etc., wellicht vind je er een ras dat je zou willen telen en dan is het makkelijk googelen als de rasnaam eenmaal duidelijk is).

Ik schreef ook eens een blog over Multiflora-tomatenrassen: gezonde en sterke rassen die een zeer grote opbrengst geven van meer dan 100 tot 200 (cherry)tomaatjes per tros. Ook daarvan behoren er een aantal tot mijn favorieten. Ook nu weer: lees vooral deze pagina eerst helemaal, alle links op deze pagina heb ik onderaan nogmaals vermeld

En misschien ook leuk, ik heb eens een heel kort filmpje gemaakte van een tafel met verschillende tomaten van dat jaar met de rasnamen erbij:

Dan wil ik ook nog iets zeggen over het blad van tomaten. Als je eenmaal hebt geroken aan het blad van tomaten vergeet je het nooit meer; het is niet perse lekker maar zeker ook niet vies, het is heel kruidig en eigenlijk met niets anders te vergelijken. Ik moet zelf direct aan de zomer denken, aan de kas, aan de tomaten die ik kan oogsten en aan een tomatensalade 🍅💚). Ik zie/lees ook nog wel dat mensen het blad eten, gestoofd of gekookt. Maar bedenk dan dat het blad licht bitter is, en licht giftig. Je gaat er niet direct dood van (tenzij je een paar kilo bladeren eet), maar ze kunnen in kleinere hoeveelheden wel ook voor wat maag-darmklachten zorgen. En zoals gezegd: de smaak is wat bitter, ik heb zelf geen behoefte om het te eten.

Het blad geeft trouwens af: na het verzorgen (opbinden, dieven, blad weghalen, etc.) zijn mijn handen altijd bruingroen (het is best makkelijk af te wassen hoor), en ook op mijn shirt zitten soms wel lichtgroene vlekken. Sommige mensen dragen daarom bij voorkeur handschoenen als ze de tomatenplanten verzorgen, Ik vind het zelf niet handig (maar ik vind handschoenen in de tuin sowieso niet handig, tenzij het om grof werk als sjouwen, kruien en scheppen gaat). Maar als ik een rondje tomaten verzorgen in de kassen doe, dan zorg ik altijd wel dat ik oude/tuinkleding draag 😄. Probeer vooral zelf wat je het best vindt werken.

Er bestaan verschillende soorten ‘grofheden’ in tomatenblad; elk ras heeft zo z’n eigen blad. Ik krijg wel eens vragen over vooral het meest grove blad dat er is (het wordt ook wel aardappelblad genoemd): “Is mijn tomatenzaailing wel een tomatenzaailing want het heeft ander blad dan de andere zaailingen”? Om die reden laat ik nog even zien hoe tomatenbladeren eruit kunnen zien, de foto’s zijn gemaakt van zaailingen die net zijn uitgeplant in de kas:

Het meest voorkomende tomatenblad:

En dan zijn er kleine verschillen in grofheden. Dit is duidelijk wat slanker en langer blad, als de planten eenmaal volwassen zijn wordt dat nog meer duidelijk. Romatomaten hebben dat vaak, de hele planten zijn vaak ook wat ‘slungelig’ (in Engelstalige webshops wordt het vaak omschreven als ‘whispy’):

En dit is dan duidelijk flink wat korter en dikker en grover blad:

Dit is de grofste vorm van tomatenblad, het wordt aardappelblad genoemd:

En tot slot nog even een foto van een jong tomatenplantje van het ras Glossy Rose Blue, een blauwe tomaat. In het jonge stadium kun je ook wat blauw in steel, stengels en blad zien (in het volwassen stadium trouwens niet of nauwelijks meer):

En tot slot zijn er ook nog tomatenrassen met witbont blad. En daarbij hoort een kleine waarschuwing want tomatenplanten met witbont blad geven vaak een minder goede opbrengst (omdat ze minder goed groeien en bloeien door het gebrek aan chlorofyl). Ik schreef daar ook eens een blog over, met foto’s/voorbeelden: Bontbladige tomaten

En bedenk: mocht je ooit twijfelen of je plantje wel een tomatenzaailing is; wrijf met je duim en wijsvinger over boven- en onderkant van het blad; je ruikt dan direct die herkenbare tomatengeur, zelfs bij zaailingen die nog maar enkele blaadjes hebben.

Hieronder nog even een 10-seconden- oogstfilmpje van tomaten in 2022:

BODEM / BEMESTING

Tomaten groeien op vrijwel elke grondsoort en ze groeien vrij snel. Omdat ze flinke planten maken (vooral de stamtomaten en grotere struiktomaten) en niet alleen diep wortelen maar ook een breed uitwaaierend wortelgestel hebben vinden ze een goede bodembewerking en een luchtige grond erg prettig (en een ruime plantafstand van bij voorkeur ongeveer 60 x 40 centimeter zodat de wortels voldoende ruimte hebben om te groeien).

Wij voegen elk jaar in de winter rijpe compost toe aan de bovenlaag van de grond in de kas. Soms zaai ik in plaats daarvan een groenbemester in de kas (zoals Japanse Haver, winterkoolzaad, mosterd). Als ik dat doe gebruik ik het blad daarvan in het voorjaar en de zomer als mulchlaag bovenop een laagje karton en geef ik geen voeding. Als ik geen groenbemester heb leg ik ook karton tussen de planten en leg er bijvoorbeeld mest met stro op, of plantenresten van smeerwortel en brandnetel. Als ik dat allemaal niet heb, dan geef ik wat samengestelde biologische moestuinvoeding wanneer de zaailingen zijn uitgeplant.

Er is dus niet één manier van bemesten, veel hangt af van je eigen omstandigheden. Je kunt ook nog denken aan het maken van voeding in de vorm van een brandnetel- en/of smeerwortelgier. En er is zelfs ook speciale tomatenmest te koop. Wat je geeft hangt af van je eigen situatie (bijvoorbeeld klei- of zandgrond, buiten of in de kas, volle grond of in een pot, etc.), voedingstoestand en wensen (kopen, zelf maken, biologisch of niet, etc.). Hoe dan ook hebben tomaten wel voeding nodig want op de dwergstruikjes na worden het forse planten die relatief veel bladeren, bloemen en vruchten maken. Experimenteer vooral om te ervaren wat in jouw tuin en omstandigheden het best werkt.

Ik weet niet meer waarom deze nog vrij jonge tomatenplant uit de kas gehaald moest worden, in ieder geval laat het duidelijk zien hoe groot het wortelgestel van een jongvolwassen plant al is:

Ze maakt, zeker op drogere zandgrond, een diep wortelgestel maar daarnaast ook brede en oppervlakkige wortels. In de herfst zijn de wortels bij het verwijderen van de planten soms wel meer dan e+en meter breed.+-

Geef tomaten vooral niet teveel stikstofrijke voeding want dat zorgt voor heel veel blad en stelen maar een minder goede vruchtzetting en een minder goede opbrengst. Als er eenmaal al wat kleine onrijpe tomaten in de volwassen planten hangen geven we ook nog een kleine hoeveelheid kalium want dat bevordert de smaakontwikkeling en de houdbaarheid van de vruchten. Het is bijvoorbeeld verkrijgbaar in de vorm van vinassekali en patentkali. Houd je vooral aan de aanwijzingen op de verpakking want een teveel kali heeft gevolgen voor het calciumgehalte. En dat is dan weer belangrijk om neusrot te voorkomen. Ik schreef daar eens een blog over: Over neusrot en balans

Als je op uitgesproken zure grond tuiniert is jaarlijks kalken ook belangrijk want de ideale pH voor tomatenplanten ligt tussen de 6.0 en 7.0. Kalken doe je bij voorkeur in de herfst, of in de late winter of het vroege voorjaar. Vermijd kalken en meststoffen geven in dezelfde maand (er moet ongeveer 4 weken tussen zitten om te voorkomen dat stikstof uit de meststof kan vervliegen).

Als je nog nooit tomaten hebt geteeld is kant-en-klare moestuinvoeding wellicht de beste optie, omdat daar in principe alles in zit, ook kalium. Met iets meer ervaring is het leuk en leerzaam om te experimenteren met mest, compost, gier, mulchen, brandnetel, smeerwortel, aftreksels, etc. En er is ook geen jaar hetzelfde, niet voor de mens en niet voor de tuin: soms heb je minder tijd, zijn er weinig brandnetels, hebben de planten duidelijk wat extra’s nodig, etc.. De grond en daarmee de tomaten daarin voeden is altijd een kwestie van het zoeken naar de balans en dat kan dus per jaar ook wat verschillen.

ZAAITABEL / PLANTAFSTAND:

STANDPLAATS

In de kas

In de kas is het allemaal wat gemakkelijker – de tomatenplanten staan er droog en warm. Vroeger kalkten we de ramen altijd, elk jaar. Dat deden we rond juni, als de zon heel sterk werd, om verbranden van blad en vruchten te voorkomen. Tegenwoordig kalk ik eigenlijk alleen nog maar als het al heel vroeg (in mei of begin juni) al heel zonnig en zeer warm wordt. De planten zijn dan nog jong en teer en kunnen die sterke zon met temperaturen rond 45 tot 50 graden nog niet goed verdragen. Als de opbouw van zon en hitte in de late lente en vroege zomer wat meer geleidelijk gaat, is mijn ervaring dat tomatenplanten het prima verdragen. Oftewel: ik heb altijd kalk (in de vorm van Temperzon, Kassenwit of iets vergelijkbaars) op voorraad maar ik gebruik het zeker niet elk jaar.

Als je wilt kalken, doe dat dan vooral vanaf begin of eind mei (vóór die tijd zijn vroege planten of zaaisels en zaailingen juist nog heel blij met zoveel mogelijk licht). En verwijder het weer in de nazomer of vroege herfst, wanneer het weer minder lang licht wordt en de zon in sterkte afneemt. Ik plaats van kalken kun je ook op andere manieren zorgen dat de hete zomerzon niet voor verbranding kan zorgen, denk daarbij aan vitrage of een schaduwnet.

Wat je in je kas wilt zul je zelf een beetje moeten inschatten en ervaren, het is maar wat je mooi of handig vindt. Onze kas staat in de volkstuin, in de volle brandende zon zonder enige beschutting van bomen of bebouwing. De deur en ramen staan open als het warm is, en dat helpt, maar niet tegen de brandende zon. In de afgelopen jaren ben ik begonnen met een wat meer natuurlijke manier van beschermen, in de vorm van planten. Voor de kassen staan nu bijvoorbeeld een druif, aalbessen, vlinderstruiken, forse rozenstruiken en ballerina fruitbomen. Het werkt 2 kanten op: de planten bieden wat broodnodige schaduw in de kas en hebben zelf baat bij de warmte die de kas op die planten afstraalt. Dat neemt niet weg dat, als de zon op zijn sterkst bovenaan de hemel staat, een hoge kas zoals deze lastig te beschermen is. (ik heb me altijd voorgenomen om nooit op een trap in of naast de kas te klimmen, de kans op een slagaderlijke bloeding is mij te groot (ik ben niet heel handig 😜).

Als je besluit niet te kalken, of gedeeltelijk te kalken: jonge tomatenplantjes kunnen nog wel eens last krijgen van bladverbranding door de felle zon in de kas. De overgang van het relatief donkere huis waar ze zijn gezaaid en gekiemd, naar de zonovergoten kas is erg groot. Daarom zet je zaailingen in huis zo zonnig mogelijk, en breng je de planten het liefst over naar de kas in een week met juist wisselend bewolkt weer zodat de zaailingen kunnen wennen aan de hoeveelheid licht en de felle zon.

Dit geldt trouwens ook voor de buitenteelt: als je tomatenzaailingen vanuit het relatief donkere huis in een warme en zonnige week in mei in de brandende zon zet, kan het blad ook verbranden (vaak dan ook nog met dank aan een wat drogende wind). Dus ook buitentomaten worden bij voorkeur geplant in een wat bewolkte week (of zet de potten met zaailingen eerst een ruime week op een half beschaduwde plaats voor ze de zon in gaan).

Zolang het niet te erg/te veel wordt kun je gewoon de verbrande bladeren wegknippen (want ze worden wit en verschrompelen vervolgens helemaal).

Niet alleen bladeren kunnen verbranden, dat geldt ook voor de tomaten. Verbranding geeft verzonken harde oneetbare plekken in de tomaat die ook niet goed meer kan rijpen. In principe zijn ze nog eetbaar maar die harde stukken snijd je liever weg en de rest is dan soms nog niet goed rijp of wat minder lekker (want de tomaat heeft door de beschadiging tijdens de rijping niet voldoende voedingsstoffen op kunnen nemen). Maar met een lekkere dressing of in de soep is de tomaat zeker nog te gebruiken hoor, zonder het harde verbrande gedeelte.

Nog een keer een foto van een gekalkte kas, in dit geval kas 3. Ook nu zijn weer alleen de 2 kanten gekalkt die vol in de zon staan. Nog even over het voordeel van Temperzon, Kassenwit en aanverwante producten (geen aandelen!): dit zijn kalkmiddelen die je met een kwast aan de buitenkant aanbrengt (in tegenstelling tot de ouderwetse kalkmiddelen die je in je kas moest smeren omdat ze met een paar buien regen verdwijnen). Deze nieuwe producten hebben de prettige eigenschap dat ze wit zijn bij droog en zonnig weer en de zon dus uit de kas houden. Als het regent worden ze echter doorschijnend, en dat is handig omdat de planten bij slecht weer dus wel zoveel mogelijk licht krijgen. Na de regen drogen deze kalkmiddelen weer op en worden ze weer wit. Een verdunde laag gaat zeker ruim een tuinseizoen mee (als ik het gebruik veeg ik het er in de nazomer met een droge schuurspons weer vanaf). Zelf verdun ik het nog wel 2 of 3 keer zoveel als op de verpakking staat aangegeven, en dan nog beschermt het hier voldoende. Zoals eerder gezegd gebruik ik het alleen nog maar als het in mei al heel zonnig en heel warm wordt.

Buiten

Buitentomaten verlangen het zonnigste plekje dat je ze kunt bieden, het liefst ook beschut. Maar een beetje wind kan dan wel weer fijn zijn zodat de planten na een regenbui snel op kunnen drogen, natte bladeren zijn gevoeliger voor de bekende en gevreesde phytophthora.

Op de foto zie je de vroege stamtomaat Besser, een aantal jaren geleden, voor de kas (lekker warm en beschut, krijgt wat stralingswarmte in de rug van de kas – die ook gekalkt is – zie ik nu 😄). En tegelijkertijd drogen de planten door de wind en zon na een regenbui weer makkelijk op. Het verwijderen van wat bladeren kan ook helpen bij het opdrogen. Maar niet teveel want de bladeren zorgen niet alleen voor de opname van voedingsstoffen, ze beschermen de tomaten ook, bijvoorbeeld tegen slagregens, felle zon, etc.

Zoals al eerder gezegd is elke hulp tegen weersinvloeden welkom. Dat kan een afdakje tegen de regen zijn (ook gelijk de beste bescherming tegen phytophthora), of vliesdoek tegen de kou als de nachten nog koud zijn. En kies voor de buitenteelt dus vooral rassen die vroeg zijn, en daardoor geschikt voor de teelt buiten (minder dan 70 dagen in teeltduur, liever nog 65 dagen of lager). In catalogi wordt het bij rassen die geschikt zijn voor de buitenteelt meestal goed aangegeven. En als het mogelijk is kies je uiteraard een ras met een hoge phytophthora-resistentie. Uiteraard zijn daarnaast ook belangrijk dat de tomaten een goede smaak hebben, zo mogelijk bestand zijn tegen ziekten en schimmels, en ze uiteraard een goede opbrengst geven.

Voor buitentomaten zijn bijvoorbeeld oude rassen uit Rusland, Oekraïne, Engeland, Scandinavië, etc. vaak heel geschikt omdat die rassen zich al hebben bewezen in een koel en soms nat klimaat en/of korte zomer. Soms (maar dus zeker niet altijd!) wordt, om aan te geven dat een ras vroeg is en/of goed bestand is tegen slechte weersomstandigheden, een naam gegeven die je al op weg helpt: Siberian, Siberian Golden Pear, Outdoor Girl, Sub Arctic Cherry, Polar Star, Early Wonder, 42 Days, Siberian Egg, etc. zijn allemaal namen die al doen vermoeden dat ze wel goed tegen een koele en korte zomer kunnen.

Voor kastomaten is dat allemaal minder belangrijk – daar staan gezondheid, opbrengst en smaak bovenaan, de teeltduur doet er dan niet zo veel toe (hoewel het natuurlijk wel leuk is als je al vroeg tomaten kunt oogsten!). Lees daarom vooral de beschrijving bij een tomatenras (sterker nog, vergelijk die ook nog even met beschrijvingen die je op andere websites vindt voor de meest duidelijke en juiste beschrijving), en kies zo de beste tomaat voor de juiste plek.

Zelf kiezen we altijd wat vroege en wat late rassen (zodat ik over een zo lang mogelijke periode tomaten kan oogsten); ik zoek elk jaar naar wat struiktomaten voor in een pot, flink wat stamtomaten voor in de kas, cherrytomaten om van te snoepen, vleestomaten voor in plakken, romatomaten voor de saus en soep, etc. En als het kan kan ook nog het liefst in verschillende kleuren 🥰

Om de oogst te verhogen (en dat kan bijvoorbeeld handig zijn bij een heel mooi en lekker stamtomaten-ras dat van zichzelf niet een heel goede opbrengst geeft) kun je overwegen om de plant op 2 stammen te telen. Die ’techniek’ is wellicht wat meer geschikt voor de iets meer ervaren tomatenteler want het dieven vergt nog wel wat uitzoekerij en nauwkeurigheid. Maar het is zeker de moeite waard, omdat je de opbrengst per plant er wel met 75% mee kan verhogen!! Ik schreef er eens een blog over: Tomaat op 2 stammen telen (alle links op deze pagina heb ik onderaan nogmaals vermeld dus lees vooral eerst deze pagina voor nog meer informatie).

Tomaten horen officieel thuis in het vak van de vruchtgewassen met een vruchtwisseling van 1 op 4 jaar. In de kas is vruchtwisseling altijd lastig maar eigenlijk wel nodig om onder andere aaltjes en schimmelziekten te voorkomen. Zelf lukt ons dat niet goed, we willen graag elke vierkante centimeter in de kas benutten. Om ellende (ziekten, plagen, schimmels) te voorkomen halen we een eventuele zieke of aangetaste plant (die we maar zelden hebben hoor) direct weg, voor alle zekerheid.

En vroeger spitten we eens in de 5 of 6 jaar 1 spade diep de grond in de kas uit en brachten die in kruiwagens naar buiten. Buiten (van een stuk grond waar de laatste jaren geen tomaten of aardappelen stonden) spitten we dan eenzelfde hoeveelheid weer in de lege kruiwagen en brachten die dan weer de kas in. Zo ‘verschoonden’ we de grond in de kas enigszins. Dat is ook fijn omdat in de kas de grond altijd hetzelfde is; er is geen uitspoeling van zouten, er bevriezen weinig of geen schadelijke organismen (omdat het er simpelweg nooit erg hard vriest – wel de lucht maar de grond alleen bij strenge vorst). Zo eens in de zoveel jaar de toplaag in de kas vervangen door verse, schone buitengrond is altijd een verbetering, hebben we toen ervaren.

Nu we ouder worden wordt het vervangen van grond in de kas steeds zwaarder. En vaak kwam het er niet meer van. Sinds enkele jaren hebben we wat nieuws bedacht: elk jaar in september zaaien we in één kas Japanse Haver als groenbemester (en dat is geen waardplant voor Phytophthora), vooralsnog werkt dat hier heel goed. Ik schreef een blog over de goede en minder goede eigenschappen van Japanse Haver, over het zaaien ervan, wat te doen na het groeien, etc.: Voorrang

PLANTAFSTAND:

Zelf planten we de tomaten (en trouwens ook pepers, aubergines en paprika’s een stukje krapper dan het volgens de boeken staat aangegeven (zuinig als we zijn, op elke vierkante centimeter ruimte in de kas 😁) . Maar te krap is ook niet goed. ik heb bij tuinburen wel eens gezien dat tomatenplanten die op 20 centimeter afstand van elkaar stonden nauwelijks groeiden, ielige bloemtrosjes gaven en slechts een paar tomaatjes die ook nog eens klein bleven. Ongetwijfeld heeft onvoldoende voeding daar ook mee te maken gehad maar een gezonde stamtomaat maakt een fors wortelgestel, zoals je al eerder op deze pagina zag en las, daar is gewoon voldoende ruimte voor nodig.

Zelf planten we ze in rijtjes in de kas. Tussen de rijtjes kan ik net staan (voor verzorging, binden, dieven, etc.) want de rij-afstand hou ik op 55 tot 60 centimeter, in de rij staan de planten krapper, op zo’n 35 tot 40 centimeter, 3 planten per kant in de kas. De plantafstand is dus 60 x 40 centimeter, nog iets krapper gesteld 55 x 35 centimeter (en dat is dan ongeveer het allerkrapst wat mogelijk is – geloof me als ik zeg dat ik heus wel eens heb geprobeerd om ze nog iets dichter bij elkaar te zetten 🙄😁

Op de foto zie je zo ongeveer hoe ik alle soorten in de kas uitplant en kun je misschien een beetje inschatten hoeveel die plantafstand dan is. Bedenk bij deze plantafstanden dat je zeer regelmatig en goed zult moeten dieven en ook blad moet verwijderen (voldoende maar niet teveel!) om een wirwar van stengels en bladeren te voorkomen.

Enige weken later zien dezelfde planten er zo uit:

Je ziet dat het nu krapper wordt om er tussen te staan om te dieven, op te binden, etc..

Later verwijder ik de onderste bladeren zodat ik er weer beter tussen kan staan voor verzorging maar ook oogst. Op de foto’s hieronder lijkt het soms alsof er bijna geen blad meer is maar bovenin de planten (buiten de foto) is er nog wel genoeg blad voor in ieder geval een goede oogst. Dit zijn wat oudere foto’s, toen liet ik nog zeker 4 bladeren aan een plant, ondertussen is dat 6 tot 8 bladeren per plant (voor de fotosynthese/opname van voedingsstoffen/groei). Ik leer dus nog steeds elk jaar en schaaf constant bij wat ik met de planten doe, voor zo gezond mogelijke planten en tegelijkertijd een goede en lekkere oogst.

OPKWEEK

Zaai tomatenzaden vooral in maart voor. Zelf was ik vroeger nog wel eens ongeduldig (of aangestoken door lentekriebels) en zaaide ik eind februari maar bijna altijd zat ik dan in april met grote planten die ik binnen moest houden tot de kans op nachtvorst voorbij was. Altijd zorgen en gedoe dus. Na 25 jaar moestuinieren ben ik eindelijk volwassen/geduldiger geworden, ik zaai ze al jaren aan het einde van de eerste week van maart. Maart is eigenlijk de beste maand voor het zaaien van tomaten maar begin tot half april kan het zeker ook nog hoor. Zoals ik eerder schreef: tomatenzaden kiemen snel en de zaailingen/planten groeien ook snel, zeker als de temperatuur hoog genoeg is.

Op de foto zie je tomatenzaailingen in een tray, ze lijken al wat dun en lang dus ik zal ze wel weer eens aan de vroege kant hebben gezaaid. Maar met verspenen kan ik vrij gemakkelijk de zaailingen wat dieper oppotten. Tomaten vinden dat ook fijn, als je de zaailingen wat dieper oppot maken ze ook worteltjes langs het stukje steel dat onder de grond zit.

Je kunt voor het zaaien een kant-en-klare zaaigrond gebruiken. Of zelf een mengsel maken van bijvoorbeeld 5 delen potgrond en 1 deel grof (breker)zand, of 5 delen potgrond, 1/2 deel grof zand en 1/2 deel vermiculiet. Dek de zaden af met 0,5 centimeter grof zand of vermiculiet en plaats de potjes met zaden in een zonnige vensterbank in huis. Houd de grond goed vochtig maar niet kletsnat. De zaden kiemen vaak binnen 7 tot 12 dagen, hoewel zaden (vaak wat oudere) soms ook nog wel eens pas na 2 tot 3 weken kiemen (geef dus niet te snel op).

Ik zaai bij deze methode zelf graag in een tray; 1 zaadje per vakje, en dat komt dan vooral doordat ik veel verschillende rassen teel en alles graag een beetje georganiseerd hou 😄. Breedwerpig in een bakje zaaien kan natuurlijk ook, pas dan op bij het verspenen en probeer zo min mogelijk worteltjes te beschadigen.

De laatste jaren zaai ik graag in vermiculiet; het voordeel ervan is dat de zaden er makkelijk in kiemen en de zaailingen er even gemakkelijk uit kunnen worden gehaald om te verspenen. Het vermiculiet kan ik bij het verspenen samen met wat brekerzand door de potgrond mengen zodat die luchtig wordt maar ook wat beter vocht vasthoudt. Het nadeel van vermiculiet is dat er geen voeding in zit en je dus wel de zaailingen vlot na het kiemen moet verspenen. Mocht je er interesse in hebben, ik schreef er een pagina over: Zaaien in vermiculiet

Zelf gebruik ik voor het verspenen en dus uitplanten in 9-centimeterpotjes nooit zaai- en stekgrond. Zelf vind ik zaai- en stekgrond prima om in te zaaien maar zaailingen groeien er niet goed in, het bevat te weinig voedingsstoffen. En omdat de zaailingen tot het moment van uitplanten in deze potjes blijven is voldoende voeding juist heel belangrijk.

Zet de jonge zaailingen op een zo licht mogelijke en koele standplaats (bij een temperatuur van ongeveer 12 tot 17°C). Bij een temperatuur onder de 8°C wordt de kans op een groeistilstand groot. Als de zaailingen te warm staan, of niet licht genoeg (of een combinatie van die 2) is de kans heel groot dat de zaailingen dun en lang worden (en daarmee kunnen omvallen, knakken, er meer kans op ziekten en plagen is, etc.).

Ik plaats zelf bij het verspenen bij elke tomatenplant een labeltje met naam en soms ook een XL satéstokje (zodat ik wat grotere/hogere tomatenzaailingen met een bindertje voorzichtig en losjes aan het stokje kan vastbinden – zo blijven ze mooi rechtop staan en is er minder kans op beschadiging bij water geven, verzetten, transport naar de moestuin/kas, etc.).

Tenslotte mogen de planten in principe rond half april naar de kas. Dat adviseer ik in ieder geval maar zelf smokkel ik heel vaak, ik schreef er dit blog over: Een geheimpje maar bedenk daarbij dat wij in Zuid-Holland, 18 kilometer van zee wonen, het is een heel ander verhaal als je bijvoorbeeld in Eelde of Arcen woont! Voor de buitentomaten wacht je met afharden tot begin mei (waarbij je ze dan overdag buiten kunt zetten en in de nacht weer binnen haalt zodat ze langzaam aan de buitentemperatuur, regen, wind, etc. kunnen wennen).

Kijk hoe dan ook altijd goed naar de weerberichten want tot half mei is er altijd nog een kans op nachtvorst. Mijn ervaring is dat een tomatenzaailing zeker niet dood gaat bij 1 nacht van -2 graden, maar bij een hele week koud en bewolkt weer en ook nog nachttemperaturen rond de 0 graden lijden tomatenzaailingen wel onder die omstandigheden (naast een groeistilstand zie je vaak blauw verkleuren van het blad). 

STEKKEN

Tomaten zaaien is niet moeilijk, tomaten stekken is zo mogelijk nog makkelijker. En dat is heel leuk, want het is bijvoorbeeld een goedkope manier om met slechts enkele zaailingen een heleboel identieke ‘zusjes’ te maken. Zelf gebruik ik deze techniek ook nog wel als een tomatenplant het om één of andere reden niet goed doet; door snel een stek te nemen heb ik in ieder geval een nieuwe plant, mocht de oude plant het begeven.

Je stekt de dieven van de tomatenplant, dus uiteindelijk stek je van afval; het is gratis, het kost de plant weinig tot geen extra energie en het verzwakt haar dus ook niet. Het enige nadeel is dat je moet wachten tot er dieven zijn en je dan snel moet zijn want als je te laat stekt is er niet genoeg tijd meer om nog te wortelen, groeien, bloemtrossen te maken en een goede opbrengst te geven. Stekken doe je daarom in principe tussen eind april en eind mei.

Om te stekken neem je een verwijderde dief, je zet die gelijk in een bakje water tot je haar gaat stekken. Dan snijd je de steel van dief met een scherp mesje schuin af en zet je dat in een potje met potgrond waar je wat grof zand of perliet door hebt gemengd. Geef direct water en zet het potje met de stek op een koele (maar niet koude) en beschaduwde plaats. Na een dag zal de stek slap gaan hangen maar na ongeveer 5 tot 8 dagen krijgt ze al haar eerste worteltjes en komt ze langzaam weer overeind (houd de stek goed in de gaten, in deze periode mag ze nooit uitdrogen want dat is direct funest). Binnen ongeveer 3 weken is een gezonde stek in goede omstandigheden al zo sterk en goed geworteld dat je haar uit kunt planten. Ik heb er een pagina over geschreven, met informatie en begeleidende foto´s hoe je zelf tomaten kunt stekken: Tomaten stekken

Er zijn ook mensen die tomaten liever in water stekken (ook weer een dief, hangend in een glas water waarvan je het water uiteraard regelmatig ververst, met een zakje erover zodat het blad niet teveel kan verdampen, op een warme maar luchtige plaats waar geen zon komt). Ook dat is een optie, je plant de stekken dan in potjes met potgrond uit wanneer ze voldoende worteltjes hebben zodat ze daar nog in kunnen groeien tot ze groot genoeg zijn om uitgeplant te worden.

PLANTEN

Plant de jonge planten uit wanneer ze groot en sterk genoeg zijn. De makkelijkste manier om dat te bepalen is door bij zaailingen die voldoende blad hebben ook even onder het potje te kijken: als er meerdere gezonde witte worteltjes onderuit de afwateringsgaten komen is de zaailing/jonge plant voldoende geworteld om uitgeplant te worden. Plant de jonge planten uit bij droog maar niet al te zonnig weer en geef de planten ruim water. Zet direct een stok bij de plant en bind deze, als het lukt, alvast heel losjes aan de stok vast. Er zijn ook mensen die stamtomaten liever aan touwen telen; na het uitplanten kun je het lange hangende touw dan direct onderaan de plant bevestigen zodat je die vanaf dat moment elke week rond de stam kunt gaan draaien.

Bevestig bij het uitplanten gelijk ook het labeltje aan stok of touw (ik gebruik er vaak in repen geknipte kunststof lamellen voor die ik beschrijf met een potlood of met een ‘permanent marker’.).

Geef de eerste weken regelmatig water; de tomatenplantjes kunnen dan ondertussen meer wortels maken en groeien. Een groeistilstand door vochtgebrek, kou, etc. is uiteraard het laatste wat je wilt. Aan de andere kant is onze ervaring dat een jonge tomatenplant een sterke plant is die snel herstelt. Later geef je juist minder vaak water, dan stimuleer je de wortels om te groeien en zelf dieper in de grond op zoek te gaan naar vocht en voeding (daardoor maakt ze niet alleen oppervlakkige wortels die breeduit groeien maar ook langere wortels die juist verticaal groeien).

Laat de planten, zeker als ze eenmaal tomaten dragen, nooit uitdrogen, want dat verhoogt de kans op neusrot, maar geef ook niet teveel water want dat zorgt voor het barsten van de rijpe tomaten. Oftewel; geef voldoende water, zorg dat de grond altijd vochtig is maar nooit kletsnat, en tegelijkertijd ook nooit uitdroogt. En je geeft water na de oogst van rijpe tomaten (als je eerst water geeft en pas later oogst is er de kans groter dat tomaten zijn gescheurd/gebarsten). Geef liever 2 keer per week flink water dan elke dag een beetje want daarmee ‘maak je de planten lui’: je wilt dat ze meer wortels maken om water te zoeken. Want meer wortels is in principe een gezondere plant.

Een extra aandachtspunt is er voor het planten van de zogenaamde ministruikjes. Deze kleine planten zijn zeer geschikt voor de teelt in potten maar je kunt ze natuurlijk ook gewoon in de volle grond planten. Bekende rassen van deze ministruikjes zijn onder andere Tiny Tim, Micro Tom, maar ook Ida Gold, Thumbler Red, Korean, Andrina, Garden Pearl, Pendulina, Red Robin, etc. Sommige hebben een echt gedrongen vorm, sommigen hebben een wat slappere vorm waardoor takken die tomaten dragen een beetje gaan hangen. Ze maken wat minder wortels (evenredig aan de kleinere plant bovengronds) en hebben dus wat vaker water nodig.

En je zult begrijpen dat, wanneer tomaten aan een struikje van 30 centimeter, groeien, zwaar worden en gaan hangen, die tomaten op de grond kunnen gaan hangen. Wanneer er dan een periode met regen komt is de kans groot dat de tomaatjes gaan scheuren/barsten. Maar daarnaast kunnen de rijpe tomaatjes gaan schimmelen of rotten op de natte grond. Of worden aangevreten door slakken, pissebedden, ratten, etc. Daarom is het altijd handig een paar flinke handen stro in een diameter van 40-50 centimeter rond de stam van deze dwergstruiktomaten aan te brengen. Op deze manier houd je rijpende tomaten schoner en vooral ook droger. En ze zijn ook wat lastiger bereikbaar voor slakken.

VERZORGING

De verzorging bij tomaten is best tijdrovend, omdat er veel moet gebeuren. Het is niet ingewikkeld hoor, maar je moet het wel weten, en zonder het goed dieven is de kans groot dat je tomatenplant een grote wirwar van stengels en bladeren geeft, en slechts een heel kleine opbrengst. Daarnaast zijn er nog teeltzorgen als tikken, toppen, wel of geen bladeren plukken, etc. Ik heb er voor gekozen om deze teeltzorgen op een aparte pagina te beschrijven (want deze pagina is al enorm groot aan het worden 🙄😁). Bovendien kan ik op een nieuwe pagina weer meer voorbeelden beschrijven en foto’s plaatsen. Je kunt die pagina hier vinden: Tomaat – verzorging

Zoals dit filmpje van het tikken van de tomaten (in een kas noodzakelijk om te zorgen voor een goede bevruchting, ik vertel er meer over op de genoemde pagina).

ZIEKTEN

Ik schrijf normaal gesproken niet over ziekten, maar voor tomaten maak ik een uitzondering, simpelweg omdat tomaten gevoelig zijn voor bijvoorbeeld Phytophthora, neusrot, etc.. Een paar van die ziekten en aantastingen die voorkomen bij tomaten heb ik op een aparte pagina beschreven: Tomaat ziekten.

OOGST

Je plukt tomaten door met je duim op het verdikte stukje van het steeltje te drukken, daar breekt de vrucht dan van het steeltje af. Eventueel kun je uiteraard ook een knipschaar gebruiken. En dat laatste is bij grotere tomaten zeker aan te raden want de kans dat de tomaat beschadigt of zelfs een hele tros afscheurt is best groot als je er aan gaat trekken.

Oogst op tijd, als de tomaat egaal verkleurd is en je de tomaat met je vinger iets in kunt drukken zonder dat ze al heel zacht wordt. Als je te lang wacht is de kans groot dat de tomaat melig wordt, al is dat ook rasafhankelijk. Die tomaten zijn trouwens nog helemaal prima te gebruiken in soepen en sauzen hoor.

Bedenk dat de tomaten die je in de winkel koopt half rijp/onrijp en nog hard worden geplukt. En dat is heel wat anders dan uit eigen tuin een volledig rijpe tomaat oogsten. De volledige rijping aan de plant (in de zon) zorgt voor een vollere smaak, al is ook dat weer rasafhankelijk. Maar mede daardoor kun je tomaten van eigen teelt niet zo lang bewaren als ‘winkeltomaten’. Er zijn nog wel wat verschillen in rassen maar eet tomaten eigenlijk vooral binnen een dag of 3 na de oogst. Bewaar ze op de keukentafel in een schaal, niet in de koelkast (grotere kans op snelle schimmelontwikkeling zoals dat ook bij bijvoorbeeld komkommers gebeurt).

Ook leuk om te vermelden zijn de ‘bewaartomaten’; er bestaan een aantal rassen die je langer dan normaal kunt bewaren. Voorbeelden daarvan zijn de Longkeeper, Black Keeper, Khutoskoy Zasolochnyi en Granny Smit (waarvan de laatste 2 zelfs maandenlang bewaard kunnen worden maar tegelijkertijd helaas niet erg lekker zijn, de smaak lijkt bijna op die van een tomatillo en ze zijn ook niet sappig en zacht maar vooral hard). Ook een goede bewaartomaat is Mount Vesuvius, het is me gelukt om die tomaten ruim 5 maanden te bewaren. Helaas is de smaak van bewaarde tomaten niet zo lekker als die van vers geoogste tomaten in de zomer. Maar omdat er geen goede bewaarmethode voor tomaten is (behalve dan wecken of in de vorm van sap of saus, etc.) is het toch zeker waardevol: de smaak van een gewone supermarkttomaat maar dan van bewaarde tomaten uit eigen tuin, zo kun je deze tomaten het best beschrijven. Ik heb er in blogs wat over geschreven: Oogst en bewaren en Van alles en nog wat.

Zo teelde ik het ras Ponderosa en die tomaatjes kon ik de hele herfst en winter bewaren. De smaak wordt er dan niet beter op, eerlijk is eerlijk. Uiteindelijk smaken de tomaatjes heerlijk in de nazomer maar verandert die smaak in de loop van de maanden naar ‘een supermarkttomatensmaak’, ik denk door de omzetting van suikers voor die bewaarbaarheid. Maar dan is het toch zeker ook nog leuk dat het tomaten van eigen tuin zijn, waarvan je weet waar ze groeiden en wat ze aan voeding kregen, etc.

Voor het goed bewaren van deze tomaten is het belangrijk om de tomaten gezond, net rijp en zonder beschadigingen te oogsten (met het kroontje er nog aan, tomaten zonder kroontje gaan sneller rotten), voorzichtig te transporteren, niet op elkaar te leggen (een leeg eierdoosje is handig) en op een koele en donkere plaats te bewaren (niet in de koelkast maar bijvoorbeeld in een kelder of een onverwarmde slaapkamer bij ongeveer 12 graden.

NARIJPEN

Aan het einde van het seizoen kunnen er nog veel onrijpe tomaten aan de plant hangen. Pluk deze voor de eerste nachtvorst en leg ze naast elkaar in een kartonnen doos die je in het licht zet bij ongeveer 15 graden (hier zetten we de doos altijd op een onverwarmde slaapkamer). De vruchten kunnen binnen enkele dagen tot enkele weken rijpen. Controleer regelmatig en verwijder eventuele tomaten die gaan schimmelen. Dit zijn niet de lekkerste tomaten omdat ze niet in de zomer door de warme zon aan de plant zijn gerijpt. Maar het zijn in ieder geval nog steeds eigen tomaten, waarvan je weet hoe ze zijn geteeld en verzorgd, en toch ook gewoon prima in de keuken te gebruiken.

Je kunt trouwens ook nog jam of chutney maken van groene tomaten, dat is ook nog een mogelijkheid. Zie hier 2 recepten: Chutney van onrijpe tomaten en Gelei van onrijpe tomaten. En een heel leuk, lekker en ouderwets recept dat enkele dagen (van vooral opkoken en dan weer enkele dagen laten rusten) in beslag neemt zijn deze ingelegde onrijpe groene tomaatjes (die bijna een beetje naar druiven smaken).

Bedenk wel dat onrijpe tomaten (in grotere hoeveelheden) licht giftig zijn: onrijpe groene tomaten bevatten solanine en tomatine. Vroeger werd er gezegd dat deze lichtgiftige stoffen door het koken  onschadelijk werd gemaakt. Ondertussen geven websites zoals die van het voedingscentrum aan dat bewezen is dat dat niet het geval is (al wordt de hoeveelheid solanine wel verminderd door koken). Of je groene onrijpe tomaten wilt eten zul je dus vooral zelf moeten bepalen. Ik heb er zeker leuke en lekkere dingen mee gemaakt en ze dus gegeten, maar nooit in heel grote hoeveelheden, ik heb nooit iets van maagdarmklachten ervaren. Het is hoe dan ook verstandig om er niet teveel van te eten en op te passen als je al gevoelig bent voor dit soort stoffen of een gevoelig maagdarmstelsel hebt of een spijsverteringsziekte, etc. Solanine komt overigens ook voor in aubergines en in aardappelen, kijk voor meer informatie over Solanine in aardappelen en hoeveel je daarvan bij elke maaltijd binnen krijgt op deze pagina: Wikipedia

ZELF ZADEN OOGSTEN

Hoewel tomaten zelfbestuivers zijn, is kruisbestuiving altijd mogelijk. Weef, voor de oogst van zaden, planten niet te veel door elkaar maar groepeer ze en zet meerdere planten van hetzelfde ras bij elkaar. Mijn ervaring is dat tomatenplanten helemaal niet zo graag door bestuivers worden bezocht, je hoeft voor de oogst van zaden zeker geen plantafstand van 15 meter aan te houden zoals dat bijvoorbeeld voor bonen geldt. Zet in plaats daarvan bijvoorbeeld 3 planten van hetzelfde ras bij elkaar (uiteraard wel op afstand van 40 x 60 centimeter), en oogst zaden uit een gezonde en mooie (qua formaat en vorm) tomaat, die gunstig hangt (niet in de richting van de andere rassen).

Ik plant zelf voor de oogst van zaden 3 planten bij elkaar, en ik scheid ze van een volgend ras door andere planten ertussen te planten, zoals paprika’s, pepers of aubergines. En het helpt natuurlijk ook door 1 of 2 x daags te tikken (zie Teeltzorgen), door zeer regelmatig te tikken bevrucht je de bloemen zelf en ben je eventuele insecten voor.

Isoleren is de enige absoluut veilige manier om zelf zaden van een ras te oogsten met de garantie dat die zaden soortecht terugkomen: bind om 1 trosje bloemen heel losjes maar wel afgesloten een stukje vliesdoek (of een ander zo doorzichtig mogelijk beschermingsmiddel, ik vond er een operatie-mutsje, ook wel gebruikt in voedingsmiddelenindustrie, heel handig voor, ooit via de groothandel een doos van gekocht en daar jaren mee gedaan 😁). Blijf elke dag tikken tot de bloempjes zijn afgevallen. Verwijder dan het vliesdoek en markeer de tros als zijnde veilig om zaden van te oogsten.

Van hybride-rassen oogst je over het algemeen geen zaden, omdat de kans heel groot is dat de nakomelingen minder opbrengst zullen geven, minder ziektebestendig zijn, of anders van vorm, grootte, smaak, etc. zijn. Toch is het leuk om eens eigenwijs te zijn en het toch te proberen (mits je voldoende ruimte hebt voor een experiment), en dan kijken wat de nakomelingen van zo’n F1-hybridetomaat worden. Het helpt te begrijpen wat een F1-hybride eigenlijk is, mijn ervaring is dat als je F1-hybride tomaten oogst en daaruit de zaden oogst en zaait, er al meerdere vormen, formaten, smaken en ook verschil in opbrengst uit die zaden komen.

Ik heb zelf eens zaden gewonnen uit een Red Pearl tomaat van de Lidl en dat gaf verschillende planten met verschillende rode tomaatjes (soms wat glanzender, soms wat groter of kleine, ook kleine smaakverschillen). Ik zaaide eens zaden uit een Tasty Tom tomaat van Albert Heijn en die gaven lekkere tomaatjes aan planten die redelijk identiek waren. Hoe dan ook was het leuk om eens te proberen!

En dan iets over hoe je de zaden kunt oogsten. Er zijn 4 mogelijkheden: gewoon uitsmeren en opdrogen (prima voor eigen gebruik), fermenteren (mooier en ook een iets beter kiemvermogen), in zand (schoner, sneller en een prima resultaat) en in oxipoeder (zuurstofbleekmiddel, te koop als Vanish Oxi Action maar vaak ook in huismerken te koop – dit is het snelst en schoonst, het schijnt de manier te zijn waarop bedrijven hun zaden schonen, prima resultaat).

Allereerst: pluk mooie rijpe tomaten van een gezonde plant en tomaten die op een plaats hingen die weinig gevoelig was voor kruisen.

Nummer 1: je kunt gewoon zaden uit een rijpe tomaat halen en die op een keukenpapiertje uitsmeren en vervolgens laten drogen. Dat ziet er minder mooi uit; de zaden zitten vaak vastgeplakt op het papier, zijn hard en plakkerig. Die zaden kiemen ook, maar ze doen er vaak iets langer over, en dat komt omdat het glibberige laagje rond de zaden een kiemremmend geleilaagje is (in de natuur bedoeld om gevallen zaden in de tomaat te beschermen tot het vanzelf op de grond rot/afbreekt voor een nieuw seizoen en dus niet in een verkeerd seizoen kiemt. Het is zeker een optie, zeker als je zaden oogst voor eigen gebruik en ze volgend jaar weer wilt zaaien.

Nummer 2: snijd de tomaat horizontaal door en druk het sap met je duim uit de tomaten, vang dat op in een bakje. De rest van de tomaat kun je gewoon gebruiken in soepen, sauzen, etc.

Zet het sap met de zaden ongeveer tot 5 tot 7 dagen op een warme plaats in huis voor het raam. Houd het wel goed in de gaten, op zo’n warme plaats moet je soms wat water toevoegen om te voorkomen dat het sap met de zaden verdroogt. Het rottingsproces zorgt voor de afbraak van het kiemremmende geleilaagje om de zaden.

Uiteindelijk wordt het heel vies: het stinkt en ligt onder een laag witte, zwarte en soms blauwgrijze schimmel. Verwijder dat eventuele laagje met een lepeltje en giet het sap met de zaden in een redelijk fijne zeef. Spoel het met ruim water, je kunt er een drupje afwasmiddel bij gebruiken, want het is een vies werkje 🙄😁

Doe de gespoelde en uitgelekte zaden in een schoon bakje, met het labeltje en zet het een paar dagen tot een week in een zonnig raamkozijn tot de zaden goed gedroogd zijn. En dan zien de zaden er van dichtbij zo uit:

De zaden zijn nu beige van kleur, glanzend en bedekt met een fijn dons, dit zijn de beste kwaliteit zaden. De zaden blijven wel 6 tot soms zelfs wel 8 jaar kiemkrachtig (mits koel, droog en donker bewaard).

Nummer 3 (het duurt even lang maar het is veel schoner en stinkt ook niet 😁).

Duw ook nu weer eerst de zaden uit de doorgesneden tomaat. Doe de zaden met zo min mogelijk aanhangend sap in een fijnmazige zeef. Spoel goed onder de koude kraan tot de zaden zo schoon mogelijk zijn (met zo min mogelijk sap). Laat dit in het zeefje uitlekken op bijvoorbeeld een oude theedoek. Doe de zaden vervolgens in een bakje en voeg voldoende (= ruim meer zand dan zaden) zilverzand toe (het is een extra fijn soort zand, te koop in bijna elke bouwmarkt, tuincentrum, dierenwinkel). Roer goed door tot alle zaden omgeven zijn met het zand.

Zet het bakje in een warme en zonnige vensterbank. Als het erg vochtig is kun je beter nog wat meer zand toevoegen en/of een groter bakje gebruiken. Roer elke dag even om. Afhankelijk van de hoeveelheid zand, temperatuur, etc. zal binnen een paar dagen tot een week alles zeer goed droog zijn. Het extra fijne zilverzand neemt het vocht van het geleilaagje op en dat droogt door de warmte van het zand.

Gooi vervolgens het zand door een fijnmazige zeef, de tomatenzaden blijven achter in het zeefje. Wellicht moeten de zaden nog een extra dagje nadrogen.

Het zand kun je vervolgens hergebruiken (je kunt er nog wel 2 of 3 keer tomatenzaden in laten drogen – als de zaden niet al teveel sap bevatten, en anders is het prima om door potgrond te mengen voor het zaaien, of in de tuin te gebruiken als markering voor een rijtje zaaisels, etc.).

Nummer 4: oxipoeder. Deze tip kreeg ik eens van tuinvriendin Laura. Ik heb het geprobeerd en het werkt inderdaad heel goed (en heel snel en schoon en met een prima kiemresultaat daarna). Oxipoeder is een bleekmiddel (vandaar de schone was) maar dan niet op basis van chloor maar op basis van actieve zuurstofverbindingen). Voor zover ik kan vinden is het biologisch afbreekbaar (het breekt af in water en zuurstof).

Oogst tomatenzaden en spoel ze in een zeefje enigszins schoon. Doe de zaden met gelei in een glazen potje en giet er nog ongeveer 2 deciliter water bij. Voeg dan één opgehoopte koffielepel oxipoeder/zuurstofbleekmiddel toe en roer goed. Laat 10 minuten staan, roer dan nog een keer goed en laat nogmaals 10 minuten staan (tot het goed schuimt). Roer dan nog een keer en giet vervolgens het potje boven een zeefje leeg. Spoel met schoon water en stort de zaden op een schoteltje om te laten drogen.

Alle vier de methoden geven prima resultaat, de laatste 3 geven ook nog mooie en schone zaden met een iets beter kiemvermogen.

Tot slot: vergeet niet om nog even te kijken op de andere pagina’s en blogs die ik over tomaten schreef. Je vindt her en der op deze pagina al wat links, hieronder bundel ik ze nog even:

• Database van rassen die ik zelf teelde
• Tomaat – verzorging
• Tomaat – ziekten
• Phytophthora in tomaten
• Phytophthora in tomaten deel 2
• Phytophthora in tomaten – uitslag test baking soda en appelazijn
• Phytophthora in aardappelen en tomaten
• Tomaten – neusrot
• Tomaat – krulkoppen
• Bontbladige tomaten
• Tomaten stekken
• Tomaten op 2 stammen telen
• Tomaten veredelen
• Tomaat – meerlingen
• Tomaat – multiflora
• Nieuwe generatie tomatenkleuren
• Test tomaten dieven en de Uitslag

En kijk ook nog even op de receptenpagina voor recepten met tomaat (zoals aubergine alla parmigiana, simpele tomatensoep, Bloody Mary-ijs, The Mothership Tomatosalad van Jamie Oliver, tomatentaart met ricotta, dragon en geitenkaas, etc.). En ook handig is wellicht de pagina met Inmaakrecepten (voor inmaakrecepten van bijvoorbeeld tomatensaus, tomatenjam, zoetzuur van cherrytomaatjes, ingelegde groene tomaten, tomatenchutney, etc.).